Büyük düşünen hareketlerin çoğu yenilgiye uğrar

Korkut AKIN Yazdı: Dag Solstad, genç bir lise öğretmeninin taşrada yaşamını ve siyasal düşünceyle birlikte gelişimini anlatıyor: “Lise öğretmeni Pedersen’in ülkemize musallat olan büyük siyasi uyanışa dair anlatısı”.

Büyük düşünen hareketlerin çoğu yenilgiye uğrar

Norveç ilginç bir ülke… Yazarın aktardığına göre 700 yıldır hiçbir soykırım yaşanmamış. 1200’lü yıllardaki iç savaştan bu yana düşman işgaline bile uğramamış… Asıl önemlisi de bugüne değin tek bir siyasi tutuklu bile kendisine hapishanede işkence yapıldığını iddia etmemiş. Dolayısıyla Norveç tarihini barışçıl gelişmelerin tayin ettiğini kabul edebiliriz. Güneş Dünyanın etrafında binlerce kez dönmüş, gelmişiz bu günlere. Bugün de Norveç, bizim ülkemizle bu şekliyle kıyaslanamaz… Dag Solstad, genç bir lise öğretmeninin taşrada yaşamını ve siyasal düşünceyle birlikte gelişimini anlatıyor: “Lise öğretmeni Pedersen’in ülkemize musallat olan büyük siyasi uyanışa dair anlatısı”.  

Soğuk Savaşın yaşandığı ve tepkilerin giderek arttığı 1960’lı yıllarda, küresel bir toplumsal uyanışın yaşandığını bizim ülkemize de yansımasından biliyoruz; 68 kuşağı… Dünyada esen rüzgârların, barışçıl Norveç’e ulaşmaması düşünülemez. Buna da bağlı olarak -burada haklılık ve/veya doğruluktan çok yaşanmışlıkların belirleyiciliğini vurgulamalıyım- liselere dek inen bir siyasal hareketlilik söz konusu. Knut Pedersen de bu rüzgarlarla Çin’den etkilenen Maoist bir siyasi partinin (İşçilerin Komünist Partisi/Marksist-Leninist) taraftarı oldu. Neler yaptıklarını, yapamadıklarını kitabı okudukça, bizim ülkemizle de -ister istemez- karşılaştırıyor ve olsaydı/olmasaydı diye düşünce yürütüyorsunuz…

Eğitimin belirleyici olduğunu, siyasal iktidarların toplumsal muhalefetin tavrına çok da zıt düşmeyecek uygulamalarla yetindiğini, X, Y ve Z kuşaklarının yepyeni bir yaşam biçimi belirlemesiyle bakış açılarının da değiştiğini kabul etmeliyiz.

 

Benim ilgimi çeken…

Kısa sürede ülkenin çekim merkezi haline gelen partinin, ülke edebiyatına, tiyatrosuna, resim sanatına, müziğine, gazetelerdeki tartışmalara damgasını vurması ve Norveç kültür elini oluşturan insanların ruhlarını etkilemeyi başarmış olması…

Knut Pedersen, “Büyük düşünen hareketlerin çoğu yenilgiye uğrar” diyor. Tamam, spoiler olmasın, ama merak da uyandırsın: acaba neler yaşandı?

Okuldan mezun olup da atandığı kasabaya gelirken “henüz hiç kullanılmamış bir sosyal demokrat” olan lise öğretmeni Pedersen’e hayat hiç cazip gelmiyordur, çünkü akla gelebilecek en iyi ve en hızlı gelişen toplumda yaşıyordur. Gelecek konusunda fazla bir seçeneklerinin olmadığını söylemesi, bir bakıma siyasi bir eleştiri; ancak bütün diğer arkadaşları gibi üzerinde düşünmemiş olması ülkenin içinde bulunduğu o durgunluğu(!) hissettiriyor. O ünlü rüya, refah toplumu ve gelecek kaygısı yaşamamak gerçekleşmiştir. Vatandaşlık seçimden seçime oy vermekten başka bir şey değildir. Tam da bu aşamada, özellikle gençlerin katıldığı parti hareket getiriyor düşünsel anlamda, öğrencilerin yaşamına da. Pedersen, hareketin saflarını terk edenlere, “dönek” demiyor, çünkü saf değiştirseler de düşüncelerinin hâlâ o etkiden kurtulamadığını söylüyor, kendinden pay biçerek. Bizde de öyle mi acaba, karar siz okuyucunun…

 

Hiçbir şey eskisi gibi olmayacak!

Üniversite sınavları tıpkı bizdeki gibi Norveç’te de belirleyici… Şöyle diyor Pedersen: “Norveç’te diş çürümelerinin gerilediğini okuduğumda, gelecekte diş hekimlerinin aç kalacağını düşündüm.” Yok, bizim ülkemizdeki öğrencilerin ve eğitimin durumunu tartışmayacağım, siz okudukça zaten karşılaştıracak ve yorumlayacaksınız. Derslikte yepyeni bir düzen oluşturan öğrenciler, tartışmaların müfredatın sınırlarını aşıp da hayatın içine karışmasını sağlarken öğretmen de öğreniyor. Biz de öğrendiklerini okuyoruz.

Eğitim, her ülkede belli bir müfredat çerçevesinde -ister beğenin ister beğenmeyin- hemen hemen aynı çizgide/şekilde veriliyor. Öğretmenden öğretmene değişiklik gösteren, o öğretmenin gücüyle doğru orantılı, öğrenciyi hayata hazırlayabilmesi… Yani, öyle görünüyor ki, toplumsal muhalefet yoksa yaşamı sürükleyen, ülkenin refah düzeyini yükseltmek pek de mümkün değil.

Entelektüel bir tartışmada asil bir yenilgiyi öneriyor öğretmen Pedersen öğrencilerine, işte o zaman karşınızdakini tanıyor ve düşüncelerini anlıyorsunuz. Haklı bence, empati hepimiz için her zaman gerekli.

Son cümleyi yine öğretmen söylesin: “Günümüz gençliğine verdiğim öğütlerin çok acı deneyimler sonucu kazanılmış olduklarını itiraf etmeliyim.”

 

Lise Öğretmeni Pedersen’in Ülkemize Musallat Olan Büyük Siyasi Uyanışa Dair Anlatısı
Dag Solstad
Çeviren Banu Gürsaler Syvertsen
Roman
Yapı Kredi Yayınları
Haziran 2020, 226 s.

Benzer Haberler

Son Haberler

Popüler Haberler